STRONA GŁÓWNA   WSTĘP   TYPOLOGIA   VARIA   PUBLIKACJE   KONTAKT





WYTWÓRNIE

Pochodzenie pieców XIX i XX-wiecznych to problem mało podejmowany w naszej literaturze przedmiotu. Rozpoznanie działalności zakładów kaflarskich z terenu Prus i Pomorza utrudnia, a czasem uniemożliwia, brak materiałów archiwalnych. Zbieranie informacji bywa więc niezwykle żmudne.



Przez lata udało nam się zebrać spory zespół kafli z sygnaturami oraz wykonać dokumentację fotograficzną znaków fabrycznych i sygnatur umieszczanych po wewnętrznej stronie kafli. Pojedyncze kafle znajdujemy w handlu antykwarycznym, w zasobach muzealnych, w materiale archeologicznym, czy w zbiorach prywatnych. Zgromadzony materiał stanowi bezcenne źródło informacji na temat kaflarni i fabryk pieców działających na omawianym terenie.






Od około połowy XIX wieku rynek w Prusach Wschodnich, Zachodnich i na Pomorzu był zdominowany przez fabryki niemieckie, które poprzez dobrze zorganizowaną sieć przedstawicielstw zbywały tu swoje wyroby. Stemple świadczą o działalności na tym terenie fabryk niemieckich m.in. z Miśni, Berlina, Drezna, Hamburga, czy Velten. Spotykamy także kafle z sygnaturami wytwórni działających na Śląsku.






Jeszcze bardziej skomplikowane zagadnienie stanowi omówienie lokalnych wytwórni pieców. Na omawianym przez nas obszarze działało wiele dużych fabryk i mniejszych kaflarni. Na terenie Prus Wschodnich udało się ustalić istnienie zakładów w Bartoszycach, Braniewie, Biskupcu, Królewcu, Miłomłynie, Nidzicy, Olsztynie, Szczytnie i Węgorzewie. Na terenie Prus Zachodnich działały zakłady: w Bydgoszczy, Elblągu, Gdańsku, Kwidzynie, Kadynach, Malborku, Suszu, Złotowie, a na terenie Pomorza: w Gdańsku, Lęborku, Sławnie, Darłowie i Szczecinie. Z całą pewnością piece z tych wytwórni nie ustępowały w niczym wyrobom fabryk niemieckich, o czym świadczą liczne nagrody uzyskiwane przez miejscowe zakłady na wystawach przemysłu ceramicznego.









Z lokalnych wytwórni najlepiej, jak dotąd, rozpoznana jest przez nas działalność fabryki pieców Waltera Wendla. Ta znakomita, a kompletnie dziś zapomniana fabryka pieców działała od 1879 do przełomu XIX i XX wieku w Królewcu, następnie do lat 20. XX wieku w Malborku i wreszcie od lat 20. XX wieku do końca 1944 roku w Braniewie.












Wytwórczość ludowa nawiązywała do produkcji kaflarskiej dużych XVIII wiecznych ośrodków w Elblągu, czy Gdańsku. Malowane motywy na kaflach zależały od charakterystycznego dla danego regionu wzornictwa ludowego. Kaflarstwo ludowe w interesującym nas regionie skupiało się w ośrodkach w południowej części Mazur oraz na Pomorzu Gdańskim. Tego typu pieców w domach mieszkalnych dziś się już nie spotyka. Piece i kafle mazurskie zobaczyć można przede wszystkim w Muzeum Mazurskim w Szczytnie i w Muzeum Budownictwa Lądowego w Olsztynku, natomiast kafle kaszubskie min. w Muzeum-Kaszubskim Parku Etnograficznym we Wdzydzach Kiszewskich, ale także w innych muzeach tego regionu.






Materiał zebrano w ramach stypendiów Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w latach: 2002, 2005 i 2008 oraz stypendium Marszałka Województwa Warmińsko-Mazurskiego w 2009 roku.



STRONA GŁÓWNA   WSTĘP   TYPOLOGIA   VARIA   PUBLIKACJE   KONTAKT